Ανοσοθεραπεία στον καρκίνο του μαστού

Η ανοσοθεραπεία έφερε εντυπωσιακά αποτελέσματα στο μελάνωμα και στον καρκίνο του πνεύμονα πολύ νωρίτερα από ό,τι στον μαστό.

Πού εφαρμόζεται: ο πρώιμος τριπλά αρνητικός καρκίνος

Ο τριπλά αρνητικός καρκίνος του μαστού αποτελεί περίπου το 12–15% των περιπτώσεων. Ονομάζεται έτσι επειδή τα καρκινικά κύτταρα δεν έχουν ούτε υποδοχείς οιστρογόνων, ούτε προγεστερόνης, ούτε HER2. Δηλαδή δεν υπάρχει κανένας στόχος για ορμονοθεραπεία ή για αντι-HER2 φάρμακα, και μέχρι πρόσφατα η μόνη επιλογή ήταν η κλασική χημειοθεραπεία. Είναι και ο πιο επιθετικός τύπος.

Η ανοσοθεραπεία έχει έγκριση μόνο σε αυτόν τον τύπο καρκίνου μαστού γιατί μόνο η βιολογία αυτού του τύπου δίνει πρόσφρο έδαφος στην ανοσοθεραπεία για να δουλέψει.

Από το 2021, σε στάδιο ΙΙ και ΙΙΙ, το Pembrolizumab δίνεται μαζί με χημειοθεραπεία πριν από το χειρουργείο και συνεχίζεται και μετά από αυτό. Το σχήμα αυτό προέκυψε από τη μελέτη KEYNOTE-522 και αποτελεί πλέον καθιερωμένη θεραπεία: αυξάνει σημαντικά το ποσοστό των ασθενών στις οποίες ο όγκος εξαφανίζεται πλήρως μέχρι το χειρουργείο, και μειώνει τις υποτροπές.

Στη μεταστατική νόσο, το PD-L1 κρίνει ποιος θα πάρει

Όταν ο τριπλά αρνητικός καρκίνος έχει ήδη δώσει μεταστάσεις, η εικόνα αλλάζει. Εδώ η ανοσοθεραπεία δεν δίνεται σε όλες τις ασθενείς, παρά μόνο σε όσες ο όγκος εκφράζει αρκετό PD-L1.

Αυτό ελέγχεται με εξέταση στον ιστό της βιοψίας, η οποία δίνει μια βαθμολογία που λέγεται CPS. Για να χορηγηθεί η θεραπεία χρειάζεται CPS τουλάχιστον 10.

Ο λόγος του ορίου είναι απολύτως πρακτικός: στις κλινικές μελέτες, οι ασθενείς με χαμηλό PD-L1 απλώς δεν ωφελήθηκαν. Θα έπαιρναν δηλαδή όλες τις παρενέργειες του φαρμάκου χωρίς κανένα κέρδος σε επιβίωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ανοσοθεραπεία παραμένει επιλογή μόνο μέσα από κλινικές μελέτες.

Τον Ιούνιο του 2026 εγκρίθηκε επιπλέον ένας νέος συνδυασμός πρώτης γραμμής για τις ασθενείς με CPS 10 και άνω: Pembrolizumab μαζί με Sacituzumab govitecan, ένα «έξυπνο» φάρμακο που μεταφέρει τη χημειοθεραπεία κατευθείαν στα καρκινικά κύτταρα.

Γιατί δεν εφαρμόζεται στους ορμονοεξαρτώμενους καρκίνους

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη πλειοψηφία: περίπου το 70% των καρκίνων του μαστού είναι ορμονοεξαρτώμενοι και HER2-αρνητικοί. Και σε αυτούς η ανοσοθεραπεία δεν αποτελεί εγκεκριμένη θεραπεία.

Δύο μεγάλες μελέτες, η KEYNOTE-756 και η CheckMate 7FL, την πρόσθεσαν στη χημειοθεραπεία πριν από το χειρουργείο, σε γυναίκες υψηλού κινδύνου. Και οι δύο έδειξαν ότι το ποσοστό πλήρους εξαφάνισης του όγκου ανεβαίνει — από περίπου 15% σε περίπου 24%. Δεν αρκεί όμως αυτό. Αυτό που μένει ακόμη άγνωστο είναι το ουσιαστικό ερώτημα: αν οι γυναίκες αυτές τελικά υποτροπιάζουν λιγότερο και ζουν περισσότερο. Τα δεδομένα επιβίωσης δεν τα έχουμε ακόμη, και χωρίς αυτά δεν δικαιολογείται η προσθήκη μιας θεραπείας με μόνιμες πιθανές παρενέργειες.

Ενδιαφέρον έχει ότι και στις δύο μελέτες το όφελος ήταν μεγαλύτερο στους όγκους με χαμηλή έκφραση οιστρογονικών υποδοχέων — δηλαδή σε εκείνους που βιολογικά μοιάζουν περισσότερο με τριπλά αρνητικούς.

Γιατί δεν εφαρμόζεται στους HER2-θετικούς

Στον HER2-θετικό καρκίνο, που αποτελεί περίπου το 15–20% των περιπτώσεων, ισχύει κάτι διαφορετικό και μάλλον πιο αισιόδοξο.

Εδώ υπάρχει ήδη ένας ξεκάθαρος στόχος πάνω στο καρκινικό κύτταρο, και τα φάρμακα που τον χτυπούν — Trastuzumab, Pertuzumab και τα νεότερα συζευγμένα αντισώματα — είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά. Έχουν αλλάξει ριζικά την πρόγνωση ενός τύπου που παλιότερα θεωρούνταν από τους χειρότερους.

Οι μελέτες που πρόσθεσαν ανοσοθεραπεία πάνω σε αυτά τα σχήματα δεν έδειξαν ουσιαστικό πρόσθετο κέρδος. Όταν η υπάρχουσα θεραπεία δουλεύει ήδη πολύ καλά, είναι δύσκολο να αποδειχθεί ότι κάτι επιπλέον προσθέτει κάτι — και δεν υπάρχει λόγος να προσθέτουμε επιπλέον τοξικότητα χωρίς αντίκρισμα.

Με δυο λόγια

Η ανοσοθεραπεία δεν είναι ένα καλύτερο φάρμακο που κάποιοι το στερούνται. Είναι ένα εργαλείο που δουλεύει μόνο όταν υπάρχει το κατάλληλο έδαφος. Στον καρκίνο του μαστού το έδαφος αυτό υπάρχει έως τώρα αποκλειστικά στον τριπλά αρνητικό τύπο. Εκεί εφαρμόζεται — σε όλες τις ασθενείς στα πρώιμα στάδια ΙΙ και ΙΙΙ, και σε όσες έχουν επαρκές PD-L1 στη μεταστατική νόσο.