Ενημέρωση

Αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης

Ο έλεγχος γίνεται με μία και μόνο εξέταση: την αξονική τομογραφία θώρακος χαμηλής δόσης, γνωστή διεθνώς με τα αρχικά LDCT (low-dose computed tomography).

Πρακτικά, ο εξεταζόμενος ξαπλώνει ντυμένος στο κρεβάτι του αξονικού τομογράφου, παίρνει μια βαθιά ανάσα και την κρατάει για λίγα δευτερόλεπτα. Η σάρωση διαρκεί λιγότερο από ένα λεπτό και όλη η διαδικασία τελειώνει μέσα σε δέκα με δεκαπέντε λεπτά. Δεν γίνεται ένεση, δεν χορηγείται σκιαγραφικό, δεν χρειάζεται νηστεία ούτε καμία προετοιμασία, και ο εξεταζόμενος φεύγει αμέσως και συνεχίζει τη μέρα του κανονικά.

Τι έδειξαν οι μελέτες

Η σύσταση για screening δεν στηρίζεται σε θεωρία ούτε σε εντυπώσεις από μεμονωμένα περιστατικά. Στηρίζεται σε δύο τεράστιες μελέτες, όπου δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι χωρίστηκαν με κλήρωση σε δύο ομάδες — μία που έκανε τον έλεγχο και μία που δεν τον έκανε — και παρακολουθήθηκαν για χρόνια.

Η πρώτη ήταν η αμερικανική NLST, με πάνω από 53.000 συμμετέχοντες, που δημοσιεύτηκε το 2011. Σύγκρινε την αξονική χαμηλής δόσης με την απλή ακτινογραφία θώρακος και βρήκε ότι οι θάνατοι από καρκίνο του πνεύμονα ήταν περίπου 20% λιγότεροι στην ομάδα της αξονικής.

Η δεύτερη ήταν η ευρωπαϊκή NELSON, από την Ολλανδία και το Βέλγιο, με περίπου 15.800 συμμετέχοντες, που δημοσιεύτηκε το 2020. Εδώ η σύγκριση έγινε με ομάδα που δεν έκανε καμία εξέταση, και η παρακολούθηση έφτασε τα δέκα χρόνια. Οι θάνατοι από καρκίνο του πνεύμονα ήταν περίπου 24% λιγότεροι στους άνδρες που ελέγχθηκαν, ενώ στις γυναίκες — μικρότερη ομάδα, άρα με μεγαλύτερη αβεβαιότητα — η μείωση ήταν ακόμη μεγαλύτερη, γύρω στο 33%.

Ποιοι πρέπει να κάνουν τον έλεγχο

Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο, και είναι αυτό που παρεξηγείται περισσότερο: ο έλεγχος δεν απευθύνεται σε όλους. Απευθύνεται σε ανθρώπους με σοβαρό ιστορικό καπνίσματος, γιατί μόνο εκεί ο κίνδυνος είναι αρκετά υψηλός ώστε τα οφέλη να υπερτερούν σαφώς των μειονεκτημάτων.

Τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται διεθνώς σήμερα είναι, σε γενικές γραμμές, τα εξής τρία — και πρέπει να ισχύουν και τα τρία μαζί:

Ηλικία από 50 έως 80 ετών (σε ορισμένα ευρωπαϊκά προγράμματα το ανώτερο όριο είναι χαμηλότερο, γύρω στα 74).

Ιστορικό καπνίσματος τουλάχιστον 20 πακέτα-έτη. Πακέτα/έτη σημαίνει πόσα πακέτα την ημέρα επί πόσα χρόνια. Για παράδειγμα 20 χρόνια καπνίσματος από 1 πακέτο την ημερα=20 πακέτα/έτη. Το ίδιο κάνουν και δύο πακέτα την ημέρα για 10 χρόνια, ή μισό πακέτο την ημέρα για 40 χρόνια.

Ενεργός καπνιστής ή πρώην καπνιστής που έχει διακόψει τα τελευταία 15 χρόνια.

Ο έλεγχος επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, όχι μία φορά στη ζωή. Μία καθαρή αξονική σημαίνει ότι σήμερα δεν υπάρχει κάτι ύποπτο — δεν σημαίνει ότι δεν θα εμφανιστεί του χρόνου. Σταματά όταν συμπληρωθούν 15 χρόνια από τη διακοπή του καπνίσματος, ή όταν ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα υγείας κάνει αδύνατη ή ανώφελη μια ενδεχόμενη επέμβαση.

Ο έλεγχος δεν αντικαθιστά τη διακοπή του καπνίσματος

Αυτό πρέπει να επισημανθεί καθαρά, γιατί υπάρχει ένας πραγματικός κίνδυνος παρανόησης: κάποιοι καπνιστές εκλαμβάνουν τον ετήσιο έλεγχο ως ένα είδος άδειας να συνεχίσουν. Είναι το ακριβώς αντίθετο.

Και ποτέ δεν είναι αργά: ο κίνδυνος αρχίζει να υποχωρεί από τους πρώτους κιόλας μήνες και συνεχίζει να μειώνεται για πολλά χρόνια μετά το τελευταίο τσιγάρο.

Συχνές ερωτήσεις

Δεν κάπνισα ποτέ. Πρέπει να κάνω τον έλεγχο; Όχι ως τακτική εξέταση ρουτίνας. Ο κίνδυνος σε όσους δεν κάπνισαν ποτέ είναι πολύ χαμηλότερος, και σε τέτοιο κίνδυνο τα ψευδώς θετικά ευρήματα υπερτερούν του οφέλους

Έχω έντονο παθητικό κάπνισμα ή επαγγελματική έκθεση (αμίαντος, ραδόνιο). Τι ισχύει; Αυτοί είναι πραγματικοί παράγοντες κινδύνου, αλλά δεν περιλαμβάνονται από μόνοι τους στα τρέχοντα κριτήρια.

Έχω ήδη βήχα που δεν περνάει. Να κλείσω έλεγχο; Όχι, χρειάζεστε διερεύνηση, όχι προληπτικό έλεγχο.

Ο πατέρας μου είχε καρκίνο πνεύμονα. Με επηρεάζει; Το οικογενειακό ιστορικό αυξάνει κάπως τον κίνδυνο, αλλά στα περισσότερα προγράμματα δεν αρκεί από μόνο του για ένταξη στον έλεγχο.

Το ηλεκτρονικό τσιγάρο ή τα θερμαινόμενα προϊόντα μετράνε; Δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή δεδομένα για να οριστούν κριτήρια. Αν προηγήθηκαν χρόνια κλασικού καπνίσματος, αυτά μετράνε κανονικά.

Η ανοσοθεραπεία έφερε εντυπωσιακά αποτελέσματα στο μελάνωμα και στον καρκίνο του πνεύμονα πολύ νωρίτερα από ό,τι στον μαστό.

Πού εφαρμόζεται: ο πρώιμος τριπλά αρνητικός καρκίνος

Ο τριπλά αρνητικός καρκίνος του μαστού αποτελεί περίπου το 12–15% των περιπτώσεων. Ονομάζεται έτσι επειδή τα καρκινικά κύτταρα δεν έχουν ούτε υποδοχείς οιστρογόνων, ούτε προγεστερόνης, ούτε HER2. Δηλαδή δεν υπάρχει κανένας στόχος για ορμονοθεραπεία ή για αντι-HER2 φάρμακα, και μέχρι πρόσφατα η μόνη επιλογή ήταν η κλασική χημειοθεραπεία. Είναι και ο πιο επιθετικός τύπος.

Η ανοσοθεραπεία έχει έγκριση μόνο σε αυτόν τον τύπο καρκίνου μαστού γιατί μόνο η βιολογία αυτού του τύπου δίνει πρόσφρο έδαφος στην ανοσοθεραπεία για να δουλέψει.

Από το 2021, σε στάδιο ΙΙ και ΙΙΙ, το Pembrolizumab δίνεται μαζί με χημειοθεραπεία πριν από το χειρουργείο και συνεχίζεται και μετά από αυτό. Το σχήμα αυτό προέκυψε από τη μελέτη KEYNOTE-522 και αποτελεί πλέον καθιερωμένη θεραπεία: αυξάνει σημαντικά το ποσοστό των ασθενών στις οποίες ο όγκος εξαφανίζεται πλήρως μέχρι το χειρουργείο, και μειώνει τις υποτροπές.

Στη μεταστατική νόσο, το PD-L1 κρίνει ποιος θα πάρει

Όταν ο τριπλά αρνητικός καρκίνος έχει ήδη δώσει μεταστάσεις, η εικόνα αλλάζει. Εδώ η ανοσοθεραπεία δεν δίνεται σε όλες τις ασθενείς, παρά μόνο σε όσες ο όγκος εκφράζει αρκετό PD-L1.

Αυτό ελέγχεται με εξέταση στον ιστό της βιοψίας, η οποία δίνει μια βαθμολογία που λέγεται CPS. Για να χορηγηθεί η θεραπεία χρειάζεται CPS τουλάχιστον 10.

Ο λόγος του ορίου είναι απολύτως πρακτικός: στις κλινικές μελέτες, οι ασθενείς με χαμηλό PD-L1 απλώς δεν ωφελήθηκαν. Θα έπαιρναν δηλαδή όλες τις παρενέργειες του φαρμάκου χωρίς κανένα κέρδος σε επιβίωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ανοσοθεραπεία παραμένει επιλογή μόνο μέσα από κλινικές μελέτες.

Τον Ιούνιο του 2026 εγκρίθηκε επιπλέον ένας νέος συνδυασμός πρώτης γραμμής για τις ασθενείς με CPS 10 και άνω: Pembrolizumab μαζί με Sacituzumab govitecan, ένα «έξυπνο» φάρμακο που μεταφέρει τη χημειοθεραπεία κατευθείαν στα καρκινικά κύτταρα.

Γιατί δεν εφαρμόζεται στους ορμονοεξαρτώμενους καρκίνους

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη πλειοψηφία: περίπου το 70% των καρκίνων του μαστού είναι ορμονοεξαρτώμενοι και HER2-αρνητικοί. Και σε αυτούς η ανοσοθεραπεία δεν αποτελεί εγκεκριμένη θεραπεία.

Δύο μεγάλες μελέτες, η KEYNOTE-756 και η CheckMate 7FL, την πρόσθεσαν στη χημειοθεραπεία πριν από το χειρουργείο, σε γυναίκες υψηλού κινδύνου. Και οι δύο έδειξαν ότι το ποσοστό πλήρους εξαφάνισης του όγκου ανεβαίνει — από περίπου 15% σε περίπου 24%. Δεν αρκεί όμως αυτό. Αυτό που μένει ακόμη άγνωστο είναι το ουσιαστικό ερώτημα: αν οι γυναίκες αυτές τελικά υποτροπιάζουν λιγότερο και ζουν περισσότερο. Τα δεδομένα επιβίωσης δεν τα έχουμε ακόμη, και χωρίς αυτά δεν δικαιολογείται η προσθήκη μιας θεραπείας με μόνιμες πιθανές παρενέργειες.

Ενδιαφέρον έχει ότι και στις δύο μελέτες το όφελος ήταν μεγαλύτερο στους όγκους με χαμηλή έκφραση οιστρογονικών υποδοχέων — δηλαδή σε εκείνους που βιολογικά μοιάζουν περισσότερο με τριπλά αρνητικούς.

Γιατί δεν εφαρμόζεται στους HER2-θετικούς

Στον HER2-θετικό καρκίνο, που αποτελεί περίπου το 15–20% των περιπτώσεων, ισχύει κάτι διαφορετικό και μάλλον πιο αισιόδοξο.

Εδώ υπάρχει ήδη ένας ξεκάθαρος στόχος πάνω στο καρκινικό κύτταρο, και τα φάρμακα που τον χτυπούν — Trastuzumab, Pertuzumab και τα νεότερα συζευγμένα αντισώματα — είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά. Έχουν αλλάξει ριζικά την πρόγνωση ενός τύπου που παλιότερα θεωρούνταν από τους χειρότερους.

Οι μελέτες που πρόσθεσαν ανοσοθεραπεία πάνω σε αυτά τα σχήματα δεν έδειξαν ουσιαστικό πρόσθετο κέρδος. Όταν η υπάρχουσα θεραπεία δουλεύει ήδη πολύ καλά, είναι δύσκολο να αποδειχθεί ότι κάτι επιπλέον προσθέτει κάτι — και δεν υπάρχει λόγος να προσθέτουμε επιπλέον τοξικότητα χωρίς αντίκρισμα.

Με δυο λόγια

Η ανοσοθεραπεία δεν είναι ένα καλύτερο φάρμακο που κάποιοι το στερούνται. Είναι ένα εργαλείο που δουλεύει μόνο όταν υπάρχει το κατάλληλο έδαφος. Στον καρκίνο του μαστού το έδαφος αυτό υπάρχει έως τώρα αποκλειστικά στον τριπλά αρνητικό τύπο. Εκεί εφαρμόζεται — σε όλες τις ασθενείς στα πρώιμα στάδια ΙΙ και ΙΙΙ, και σε όσες έχουν επαρκές PD-L1 στη μεταστατική νόσο.

Τα ευρήματα από πολλές πληθυσμιακές μελέτες σχετικά με τη σχέση ανάμεσα στους αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 και τον καρκίνο συνεχίζουν να αυξάνονται. Ωστόσο, τα περισσότερα διαθέσιμα δεδομένα έχουν εξετάσει κυρίως αν αυτά τα φάρμακα μπορεί να έχουν προληπτική δράση κατά του καρκίνου

Μια πρόσφατη μελέτη που χρησιμοποίησε βάση δεδομένων βρήκε συσχέτιση ανάμεσα στα φάρμακα GLP-1 και χαμηλότερη θνησιμότητα καθώς και μειωμένο κίνδυνο υποτροπής σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού. Ωστόσο, ανεξάρτητοι ειδικοί επεσήμαναν κενά στα δεδομένα που μπορεί να επηρέασαν τα αποτελέσματα, όπως ελλείψεις σε πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά του όγκου και το ιστορικό θεραπειών.

Στοιχεία της μελέτης

Η ανάλυση χρησιμοποίησε δεδομένα από το TriNetX Global Health Research Network και περιέλαβε 10.225 ασθενείς που ξεκίνησαν θεραπεία με φάρμακο GLP-1 μετά τη διάγνωση ενός από επτά καρκίνους που σχετίζονται με την παχυσαρκία: μη μικροκυτταρικό καρκίνο πνεύμονα, αδενοκαρκινώματα μαστού, προστάτη, παγκρέατος ή παχέος εντέρου, ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα και καρκίνο νεφρού. Όλοι οι ασθενείς είχαν αρχικά νόσο σταδίου I–III.

Σε διάστημα 5 ετών, τα ποσοστά εξέλιξης σε μεταστατική νόσο ήταν σημαντικά χαμηλότερα στην ομάδα που λάμβανε φάρμακα GLP-1 σε σύγκριση με την ομάδα των αναστολέων DPP-4 για τέσσερις τύπους όγκων:

• Καρκίνος παχέος εντέρου: 13% έναντι 22%
• Ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα: 19% έναντι 28%
• Καρκίνος μαστού: 10% έναντι 20%
• Μη μικροκυτταρικός καρκίνος πνεύμονα: 10% έναντι 22%

Δεν παρατηρήθηκε αυξημένος κίνδυνος ανεπιθύμητων ενεργειών, όπως παγκρεατίτιδα, η οποία μπορεί να εμφανιστεί τόσο με τα GLP-1 φάρμακα όσο και σε ασθενείς με καρκίνο.

Για να διερευνήσουν τον πιθανό μηχανισμό δράσης, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τα δεδομένα του Cancer Genome Atlas και εξέτασαν αν η έκφραση του υποδοχέα GLP-1 στους επτά τύπους καρκίνου σχετίζεται με την επιβίωση. Διαπίστωσαν ότι υψηλή έκφραση συνδεόταν με 33% χαμηλότερο συνολικό κίνδυνο θανάτου και έως 45% χαμηλότερο κίνδυνο ειδικά στον καρκίνο του μαστού.

Συμπερασματικά

Οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1 αναπτύχθηκαν αρχικά για τη θεραπεία του σακχαρώδη διαβήτη και της παχυσαρκίας. Σήμερα, όμως, συγκεντρώνουν ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον και στην ογκολογία.

Παρότι απαιτούνται ακόμη περισσότερες κλινικές μελέτες για την πλήρη κατανόηση των μηχανισμών και των μακροχρόνιων επιδράσεών τους, οι αγωνιστές GLP-1 φαίνεται ότι μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό εργαλείο τόσο στην πρόληψη όσο και στη συνολική αντιμετώπιση των καρκίνων που σχετίζονται με τη μεταβολική υγεία.

Orland M, et al “Can GLP-1 receptor agonists mitigate cancer progression? A propensity-matched analysis across seven solid tumors” ASCO 2026; Abstract 3143.

Οι νέες κλινικές μελέτες που παρουσιάστηκα στο Aμερικανικό συνέδριο Κλινικής Ογκολογίας (ASCO), φέρνουν αισιόδοξα μηνύματα για χιλιάδες ασθενείς. Νέες στοχευμένες θεραπείες, ανοσοθεραπεία και ακόμη και η συστηματική άσκηση φαίνεται ότι μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο υποτροπής ή να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα της θεραπείας σε διάφορες μορφές καρκίνου.

Καρκίνος του πνεύμονα: Aσθενείς με μετάλλαξη RET

Η μελέτη LIBRETTO-432 έδειξε ότι η στοχευμένη θεραπεία selpercatinib, όταν χορηγείται μετά το χειρουργείο σε ασθενείς με συγκεκριμένο γενετικό τύπο καρκίνου του πνεύμονα (RET-θετικό), μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου κατά περίπου 83%. Δύο χρόνια μετά τη θεραπεία, περισσότεροι από 9 στους 10 ασθενείς παρέμεναν χωρίς σημάδια επανεμφάνισης της νόσου.

Καρκίνος του προστάτη: θεραπεία πριν από το χειρουργείο

Η μελέτη PROTEUS έδειξε ότι η προσθήκη ενός νέου φαρμάκου (apalutamide) στην ορμονοθεραπεία πριν από τη χειρουργική επέμβαση μπορεί να αυξήσει σημαντικά τις πιθανότητες καλύτερης ανταπόκρισης της νόσου σε άνδρες με υψηλού κινδύνου καρκίνο του προστάτη.

Καρκίνος του παγκρέατος

Ο καρκίνος του παγκρέατος παραμένει μία από τις πιο δύσκολες μορφές καρκίνου. Η μελέτη HARMONi-6 παρουσίασε νέα ερευνητικά δεδομένα για θεραπείες που στοχεύουν συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις (KRAS), δίνοντας ελπίδες ότι στο μέλλον θα υπάρξουν πιο αποτελεσματικές θεραπευτικές επιλογές.

Νέες θεραπείες για διάφορους τύπους καρκίνου

Η μελέτη RASolute 302 παρουσίασε νέα δεδομένα για φάρμακα που στοχεύουν τον μηχανισμό RAS, ο οποίος εμπλέκεται στην ανάπτυξη πολλών μορφών καρκίνου. Αν και οι έρευνες συνεχίζονται, τα πρώτα αποτελέσματα θεωρούνται ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.

Σημαντικές εξελίξεις που αλλάζουν την καθημερινή θεραπεία

Καρκίνος του πνεύμονα

Η επταετής παρακολούθηση της μελέτης CROWN επιβεβαίωσε ότι η θεραπεία με lorlatinib προσφέρει πολύχρονο έλεγχο της νόσου σε ασθενείς με συγκεκριμένο τύπο καρκίνου του πνεύμονα (ALK-θετικό). Περισσότεροι από τους μισούς ασθενείς παρέμεναν χωρίς επιδείνωση της νόσου ακόμη και επτά χρόνια μετά την έναρξη της θεραπείας.

Καρκίνος του μαστού

Η μελέτη KEYNOTE-522 επιβεβαίωσε ότι ο συνδυασμός ανοσοθεραπείας με χημειοθεραπεία αυξάνει σημαντικά την επιβίωση σε γυναίκες με πρώιμο τριπλά αρνητικό καρκίνο του μαστού υψηλού κινδύνου. Επτά χρόνια μετά τη θεραπεία, το 85,1% των γυναικών ήταν στη ζωή, έναντι 77,2% όσων είχαν λάβει μόνο χημειοθεραπεία.

Παράλληλα, οι μελέτες ASCENT-03 και ASCENT-04 έδειξαν ότι νέες στοχευμένες θεραπείες μπορούν να προσφέρουν καλύτερα αποτελέσματα σε γυναίκες με μεταστατικό τριπλά αρνητικό καρκίνο του μαστού, δημιουργώντας νέες προοπτικές για την αντιμετώπιση της νόσου.

Καρκίνος του παχέος εντέρου

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα προήλθε από τη μελέτη CHALLENGE, η οποία έδειξε ότι ένα οργανωμένο πρόγραμμα σωματικής άσκησης μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο υποτροπής του καρκίνου του παχέος εντέρου και να αυξήσει τις πιθανότητες μακροχρόνιας επιβίωσης.

Τα νέα αυτά αποτελέσματα δείχνουν ότι η θεραπεία του καρκίνου γίνεται ολοένα και πιο εξατομικευμένη. Με τη βοήθεια των γενετικών εξετάσεων, οι γιατροί μπορούν να επιλέγουν θεραπείες που ταιριάζουν καλύτερα στα χαρακτηριστικά κάθε όγκου, ενώ η ανοσοθεραπεία και οι νέες στοχευμένες θεραπείες συνεχίζουν να βελτιώνουν τις πιθανότητες επιτυχούς αντιμετώπισης πολλών μορφών καρκίνου.